De Centrale dienst voor Duitse vertaling, gevestigd in Malmedy en ressorterend onder de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken, viert in 2026 zijn 50-jarig bestaan. De formele basis voor de oprichting ervan werd al gelegd in een koninklijk besluit van 7 oktober 1971, waarbij de toenmalige arrondissementscommissaris van Verviers, Henri Hoen, onder meer werd belast met het opzetten van een vertaaldienst met als doel de uitvoering van de wettelijke en reglementaire bepalingen op het gebruik van de talen in bestuurszaken in het Duitstalige gebied te waarborgen. Die vertaaldienst begon zijn activiteiten in 1976 met de aanwerving van de eerste personeelsleden. Vanaf 1977 stond hij onder leiding van arrondissementscommissaris Johann Weynand, voorheen eerste voorzitter van de Raad van de Duitse cultuurgemeenschap, de voorloper van het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap.
Bij de wet van 18 juli 1990 tot wijziging van de wet van 31 december 1983 tot hervorming der instellingen van de Duitstalige Gemeenschap werd de Centrale dienst voor Duitse vertaling, via de arrondissementscommissaris bevoegd voor het Duitstalige gebied – het toenmalige diensthoofd Marcel Lejoly –, belast met de officiële Duitse vertaling van wetten en besluiten; deze officiële Duitse vertaling wordt in dezelfde wet voorgeschreven, maar alleen binnen de perken van de beschikbare begrotingskredieten.
1995 is een belangrijk jaar voor de Centrale dienst voor Duitse vertaling. Naar aanleiding van een arrest van het Arbitragehof – het huidige Grondwettelijk Hof – van 14 juli 1994, waarin wordt geëist dat wetten en besluiten op federaal niveau systematisch in het Duits worden vertaald, werd het personeelsbestand uitgebreid en het werk gereorganiseerd. Tot 2010 bleef het aantal vertalers stijgen. In de daaropvolgende jaren telde de dienst tot 40 personen.
De "Collas-wet" van 21 april 2007 (genoemd naar senator Berni Collas, die het wetsontwerp indiende) wijzigde de taalwetten van 1961 (gebruik der talen in wetgevingszaken) en 1966 (gebruik van de talen in bestuurszaken) met betrekking tot de Duitse taal. De vertaaldienst in Malmedy komt ook los te staan van de arrondissementscommissaris; sinds 2008 staat de vertaaldienst onder de verantwoordelijkheid van een diensthoofd dat wordt aangesteld door de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken. Aan de dienst wordt de wettelijke opdracht opgedragen om de federale wetboeken en wetten te vertalen en in het Belgisch Staatsblad bekend te maken. Hetzelfde geldt voor de koninklijke en ministeriële besluiten van de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken. Tal van andere federale overheidsinstanties laten dergelijke besluiten ook in Malmedy vertalen, in het kader van overeenkomsten en tegen betaling.
Op de website van de Centrale dienst voor Duitse vertaling www.scta.be kunnen vandaag meer dan 6.500 federale wetboeken, wetten en besluiten in gecoördineerde vorm rechtstreeks worden geraadpleegd, wat neerkomt op meer dan 90.000 A4-pagina's tekst.
De "Collas-wet" bepaalt dat federale wettelijke en reglementaire bepalingen systematisch in het Duits worden vertaald afhankelijk van het belang dat ze hebben voor de Duitstalige inwoners van het Duitse taalgebied. Daartoe worden elk jaar prioriteitenlijsten vastgesteld, door de minister van Justitie voor de wetten, en door de telkens bevoegde minister voor koninklijke en ministeriële besluiten. Deze lijsten worden door de Centrale dienst voor Duitse vertaling voorbereid en ter advies voorgelegd aan de regering van de Duitstalige Gemeenschap. Op basis van deze prioriteitenlijsten wordt het vertaalwerk bij de dienst in Malmedy georganiseerd.
Thans zijn de meeste federale wetgevende teksten van betekenis beschikbaar in het Duits. Zo zijn bijvoorbeeld het Burgerlijk Wetboek, het Strafwetboek, de fiscale wetboeken, het Wetboek van economisch recht, het Wetboek van vennootschappen en verenigingen en zelfs al de nieuwe Code van de openbare weg in hun bijgewerkte versie in het Duits beschikbaar, om maar enkele van de voornaamste teksten te noemen. Men kan dus zeggen dat er in de afgelopen vijftig jaar op dit gebied veel vooruitgang is geboekt, ook al zijn er nog enkele lacunes.
Naast de direct toegankelijke wetboeken en wettelijke en reglementaire teksten biedt de website van de Centrale dienst voor Duitse vertaling ook een specifiek op België gerichte drietalige terminologische databank "SEMAMDY" met meer dan 74.000 vermeldingen, die graag wordt geraadpleegd door overheidsinstanties, juristen en vertalers in heel België. Deze terminologiedatabank steunt in het kader van een actieve samenwerking ook op het waardevolle werk van de Commissie van de Duitstalige Gemeenschap voor de Duitse rechtsterminologie en op haar terminologiedatabank "DEBETERM".
Verder fungeert de Centrale dienst voor Duitse vertaling ook als vertaaldienst voor het Duits voor de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken; in die hoedanigheid treedt hij vaak op voor bv. het Crisiscentrum, zoals tijdens de coronacrisis, maar ook op het gebied van bevolkingszaken, verkiezingen, enz. Steeds vaker wenden zich ook andere diensten tot de vertaaldienst in Malmedy met terminologie- of vertaalvragen of om te weten of bepaalde teksten in het Duits beschikbaar zijn.
Vandaag is het personeelsbestand gedaald tot 28 personen, wat overeenkomt met ongeveer 21 voltijdse betrekkingen, en deze dalende trend zal zich waarschijnlijk voortzetten. Dankzij ultramoderne werkmethodes, in combinatie met tekstherkenningsprogramma's en neurale computervertaling, en rationaliseringen op organisatorisch niveau heeft de vertaaldienst echter zijn productiviteit aanzienlijk kunnen verhogen met behoud van dezelfde kwaliteit; zo kan hij zijn wettelijke opdracht naar behoren vervullen.
Het beroep van vertaler en de taken van een vertaler ondergaan een ingrijpende verandering. De vooruitgang op het gebied van kunstmatige intelligentie is de afgelopen tien jaar enorm geweest. Terwijl 50 jaar geleden men nog met potlood en gum werkte en het opzoeken van termen, formuleringen en betekenissen erg moeizaam was, worden te vertalen teksten tegenwoordig ingevoerd in tekstherkennings- en vertaalprogramma's. Deze programma's leveren een ruwe vertaling op, die vervolgens in detail wordt bijgewerkt door de vertaler, die nu eerder een revisor en linguïst is geworden. Daarbij dient hij vooral op de volledigheid, de betekenis, de zinsbouw en de terminologie te letten. AI erkent bestaande versies van tekstpassages (bijvoorbeeld uit Europese richtlijnen) nog niet als zodanig en houdt er dus geen rekening mee. Dit alles vereist de nauwgezette aandacht van de vertaler.
Bovendien moeten de te verwerken teksten zorgvuldig worden geselecteerd en vervolgens op een eenvoudige, duidelijke en snel toegankelijke wijze ter beschikking worden gesteld van de gebruikers. De website van de Centrale dienst voor Duitse vertaling is in dit opzicht van bijzonder belang, aangezien het een veelgebruikt en zeer gewaardeerd instrument is in administratieve en juridische kringen.
De terbeschikkingstelling op de website geschiedt in geconsolideerde vorm, d.w.z. dat alle wijzigingen in de vertalingen verwerkt zijn, zodat de gebruikers deze wetgeving rechtstreeks kunnen gebruiken. De wetgever keurt namelijk zelden volledig nieuwe teksten goed. In de regel brengt hij wijzigingen aan in bestaande teksten: soms wordt slechts een woord of een zin gewijzigd of toegevoegd, soms gaat het om hele paragrafen of artikelen of zelfs om ingrijpende herzieningen. Het vervangen of invoegen van dergelijke passages gebeurt niet automatisch en moet dus door de medewerkers van de vertaaldienst worden uitgevoerd.
In de loop van de tijd is de Centrale dienst voor Duitse vertaling dus eerder een federale taaldienst voor de Duitse taal geworden, die belangrijke taalkundige taken blijft vervullen ten dienste van de bevolking en de instellingen van het Duitse taalgebied en daarbuiten. Het is ook denkbaar dat op middellange termijn de interministeriële samenwerking wordt geïntensiveerd en dat bepaalde synergiën, die al met andere federale vertaal- of taaldiensten tot stand zijn gebracht, in een of andere vorm verder worden versterkt. Eén ding is echter zeker: we weten niet wat de toekomst over 50 jaar zal brengen, maar het werken met papier en potlood, dat vertalers van boven de 50 zich nog levendig kunnen herinneren, zal dan definitief tot het verleden behoren.
De Centrale dienst voor Duitse vertaling in het kort: |
Copyright 2022 SCTA. Designed by DVIT